Rodzaje pszczół w ulu

W świecie zwierząt możemy wyróżnić gatunki, które żyją w pojedynkę oraz takie, które gromadzą się w stada. Wiele stworzeń nie byłoby w stanie poradzić sobie bez wsparcia krewnych i przypadki wygnania lub odłączenia się jednostki od grupy prędzej czy później kończą się tragicznie. Nie inaczej jest w ulu – funkcjonowanie w społeczności i hierarchia pszczół, a także określony podział obowiązków są dla tych owadów gwarantem przetrwania. 

Szacuje się, że w okresie letnim rój może liczyć nawet 60 tysięcy pszczół. Ilość miodu, jaką pszczelarze są w stanie zebrać w ciągu roku (przeważnie około 25 kg), jest zależna nie tylko od tego, ile pszczół jest w ulu, lecz także od ich zachowań oraz warunków pogodowych. Należy jednak pamiętać, że nie każda pszczoła bierze udział w produkcji miodu. Jakie rodzaje pszczół możemy więc wyróżnić w ulu i czym się zajmują?

Królowa pszczół – najważniejsza pszczoła w ulu

Każdy rój składa się z trzech rodzajów pszczół. Pierwszym z nich jest pszczoła matka, czyli królowa pszczół. W ulu może mieszkać tylko jedna taka pszczoła, a jej jedynym zadaniem jest składanie jaj. Królowa przebywa w części ula zwanej matecznikiem, skąd wygryza się, aby między 5-8 dniem od osiągnięcia dorosłości odbyć lot godowy. Ma on miejsce wiosną, w ciągu dnia, gdy jest ciepło i bezwietrznie. Następujące w wyniku tego czerwienie – czyli składanie jaj do komórek plastra – trwa od marca do września.

Matka składa w tym okresie przeciętnie 1500-2000 jaj dziennie, a robotnice dostarczają jej pokarm w postaci mleczka. Matka nadzoruje też działania i życie pszczół poprzez wydzielanie odpowiednich feromonów. Jeżeli robotnice wyczują, że ich królowa produkuje coraz słabsze feromony, może dojść do tak zwanej „cichej wymiany”. Zjawisko to polega na doprowadzeniu do wyklucia się nowej królowej, kiedy dotychczasowa zestarzeje się, zachoruje lub stanie się niewydolna.

Robotnice tworzą warunki do narodzin nowej matki również wtedy, gdy stara umrze lub odejdzie z rojem. Brak matki w ulu nieuchronnie prowadzi do zatrzymania rozwoju pszczelej rodziny – w komórkach nie pojawiają się wtedy zapłodnione jajeczka, a robotnice przestają wykonywać swoje obowiązki. Dlatego pszczoły w takiej sytuacji tworzą matecznik ratunkowy, z którego z czasem wygryza się nowa królowa.

W okolicach czerwca często dochodzi do sytuacji, w których roje pszczele z matkami opuszczają ule w poszukiwaniu nowych domów. Rojenie pszczół jest jednak zjawiskiem niepożądanym wśród pszczelarzy, ponieważ robotnice zamiast na produkcji miodu koncentrują się na przygotowaniach do opuszczenia ula.

Pszczoły robotnice – czym się zajmują?

Kolejną grupą, którą można wyróżnić w pszczelej rodzinie, są pszczoły robotnice. Jest to najliczniejsza i najbardziej zapracowana grupa zamieszkująca ul – w okresie letnim ich liczba może sięgać od 20 do nawet 40 tysięcy. Są one także najczęściej widywane przez ludzi, ponieważ to właśnie robotnice są odpowiedzialne za zbieranie nektaru wykorzystywanego do produkcji miodu.

Zadania, które w danym momencie wykonuje pszczoła robotnica, są uzależnione od jej wieku. W ciągu pierwszych trzech dni swojego życia robotnice sprzątają ul pszczół, przygotowując komórki na czerw pszczeli. Następnie zajmują się karmieniem larw pierzgą z miodem oraz mleczkiem pszczelim.

W okolicach 9. dnia życia u robotnic aktywują się gruczoły woskowe. Od tego momentu woszczarki – czyli pszczoły zdolne do produkcji wosku – zajmują się budową plastrów i zasklepianiem komórek. Odbierają też wtedy nektar i pyłek od pszczół „zbieraczek”. Gdy robotnica ma już w pełni wykształcone żądło, staje się strażniczką ula. Zadanie najstarszych pszczół robotnic to zbieranie pyłku, wody i nektaru. Jest to ostatnia funkcja, którą pełnią do końca swojego życia.

Trutnie w ulu – co robi truteń?

Trzecia grupa zamieszkująca ul to trutnie, czyli samce pszczół. Ich jedynym zadaniem jest zapłodnienie królowej podczas lotu godowego. Po wypełnieniu swojego obowiązku trutnie umierają, natomiast te, którym nie udało się zapłodnić pszczelej królowej, żyją dalej w gnieździe, żerując na jego zasobach. Trutnie nie pełnią żadnej innej roli, dlatego z nadejściem jesieni są wypędzane z ula na pewną śmierć. Latem liczba trutni w ulu może się wahać od kilkuset do kilku tysięcy.

Ile trwa życie pszczoły?

Członków pszczelej rodziny można podzielić nie tylko ze względu na pełnione role, lecz również według stadium rozwojowego. Pierwsze pojawia się złożone przez królową jajo, z którego po 3 dniach wykluwa się larwa pszczoły. Przez kilka dni larwa karmiona jest przez robotnice. Z jaj niezapłodnionych rodzą się trutnie, zaś z zapłodnionych – robotnice i królowe. To, czy z jajeczka wykluje się królowa, czy robotnica, jest zależne od tego, jak długo larwa jest karmiona mleczkiem pszczelim. Larwa zmienia się w poczwarkę, a ta ewoluuje do imago, czyli dorosłego osobnika.

Najszybciej dorosłą formę osiąga pszczela matka, potem robotnica, a na końcu truteń, aczkolwiek nie jest to powiązane z długością ich życia. Wiek, jaki osiąga robotnica, jest zależny od pory roku – wiosną i latem owady te żyją około 38 dni, natomiast te urodzone jesienią mogą przeżyć nawet pół roku. Średnia długość życia królowej to aż 3 lata, choć maksymalnie może żyć nawet 5 lat. Trutnie żyją do 3 miesięcy.